Bij een vrijwillige ruilverkaveling komen minimaal 3 eigenaren overeen dat de grond en gebouwen worden samengevoegd en opnieuw worden verdeeld. 

Dat gebeurt bij notariële akte. De notaris schrijft de akte in het Kadaster in. Het wordt schriftelijk vastgelegd, in een overeenkomst.

Het doel van ruilverkaveling is schaalvergroting, het verbeteren van de landbouwkundige situatie(zoals een efficiëntere – agrarische – bedrijfsvoering) en ontsluiting.

Fysieke, sociale en economische achterstanden op het platteland wegwerken was ook een doel. Per eigenaar tracht men zoveel mogelijk aaneengesloten stukken land te krijgen. Het versnipperen wordt met ruilverkaveling tegen gegaan.

Door ruilverkaveling verandert de indeling van het land. Dat heeft gevolgen voor het landschap. Grotere kavels en rechte wegen zorgen voor een rationeel ogend landschap. Er ontstaat ook schaalvergroting. De omvang en de toegankelijkheid van de percelen wordt doelmatiger gemaakt.