Terug

Algemene beginselen van behoorlijk bestuur

De uitgangspunten die de overheid altijd dient te respecteren, noemt men de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Sommige beginselen staan in de wet, in de Awb, en sommige beginselen staan niet in de wet. In de Awb staan deze onder andere vermeld in artikel 3:2 tot en met 3:4.

Formeel en materieel

Algemene beginselen van behoorlijk bestuur kunnen worden onderscheiden in enerzijds formele beginselen en anderzijds materiële beginselen.

Formele beginselen

De bevoegdheden van de overheid om besluiten te nemen moeten zijn gebaseerd op bevoegdheden die door de formele wetgever zijn toegedeeld, zoals het legaliteitsbeginsel. Kort gezegd: deze beginselen geven aan hoe het besluitvormingsproces moet verlopen en de eisen waaraan een besluit moet voldoen;

Materiële beginselen 

Deze betreffen de inhoud van de overheidsbesluiten, zoals verbod van détournement de pouvoir. Kort gezegd: deze beginselen gaan over de inhoud van de zaak, niet over de procedure.

Vertrouwensbeginsel

De burger moet er op kunnen vertrouwen dat de overheid doet wat er gezegd wordt.

Rechtszekerheidsbeginsel

De burger moet weten waar deze aan toe is. De regels moeten correct worden toegepast.

Gelijkheidsbeginsel

Gelijke gevallen moeten gelijk worden behandeld. Op een “foute” beslissing bij een ander, kan men zich echter niet beroepen.

Legaliteitsbeginsel

Alle bevoegdheden die de overheid heeft, moeten zijn gebaseerd op de wet (of de Grondwet)

Zorgvuldigheidsbeginsel

Een besluit moet door de overheid zorgvuldig worden voorbereid en genomen. De feiten en belangen moeten goed worden onderzocht, de burger moet goed worden behandeld, de procedure moet correct worden gevolgd en de besluitvorming moet deugdelijk zijn.

Fair play beginsel

De overheid moet zich onpartijdig gedragen bij het nemen van een besluit, en zich daarbij open en eerlijk gedragen.

Motiveringsbeginsel

Besluiten moeten goed gemotiveerd worden: de motivering moet begrijpelijk zijn, en moet kloppen.

Specialiteitsbeginsel

Een bestuursorgaan mag alleen die belangen behartigen, waarvoor de bereffende wet of regeling een grondslag biedt.

Evenredigsheidsbeginsel

De negatieve gevolgen van een besluit van de overheid voor een individuele burger moeten niet zwaarder zijn dan het algemene belang van dat besluit.

Verbod van detournement de pouvoir

Er mag geen misbruik worden gemaakt door de overheid van de bevoegdheid, en deze bevoegdheid mag alleen worden gebruikt voor het doel, waarvoor deze gegeven is.

Verbod van detournement de procedure

De overheid mag niet een verkeerde procedure worden gebruiken bij het nemen van een besluit.

Ikon-arrest: ook bij privaatrechtelijk optreden gelden de beginselen

De overheid kan aan het privaatrechtelijk rechtsverkeer deelnemen door het verrichten van rechtshandelingen. Daarbij is dan in beginsel het privaatrecht van toepassing. De overheid mag bij privaatrechtelijk handelen (zoals het kopen van een perceel grond) niet in strijd handelen met de geschreven en ongeschreven regels van publiekrecht.

Sinds het zogeheten Ikon-arrest is het zo dat ook de civiele rechter het civiele handelen van de overheid toetst aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Voor dit Ikon-arrest werden de algemene beginselen van behoorlijk bestuur door de civiele rechter slechts marginaal getoetst (zoals in de Landsmeerarresten). Alsdan werd geoordeeld dat een toetsing aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur buiten de taak van de civiele rechter viel.

In daaropvolgende arresten (zoals het Ockenburg-arrest) werd toetsing door de Hoge Raad aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur minder marginaal. In het Ikon-arrest heeft de Hoge Raad voor het eerst duidelijk geoordeeld dat ook bij privaatrechtelijk handelen van de overheid moeten worden getoetst aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur.

Verstuur uw juridische vraag anoniem aan 180 aangesloten advocaten

Stap 1 van 2

Ik ben
100% anoniem
  • M.H.W. Franssen Windt Le Grand Leeuwenburgh Rotterdam
  • A. Jankie Jankie Advocatuur 'S-GRAVENHAGE
  • J-F. Grégoire VIER Advocaten Den Haag
  • G. van der Wal Windt Le Grand Leeuwenburgh Rotterdam
  • K. Horstman ECHT advocatuur EPE
  • R.B. Gerretsen Windt Le Grand Leeuwenburgh Rotterdam
  • drs. P. Rijnsburger BK & R advocaten mediation LEEUWARDEN
  • drs. M. Hoogendoorn Windt Le Grand Leeuwenburgh Rotterdam
  • I.V.F. Diepenmaat ECHT advocatuur EPE
  • J.L. Souman ECHT advocatuur EPE